نان و عشق و سینما

نگاهی به فیلم سینمایی«شک/DOUBT»، ساخته جان پاتریک شنلی

moqadam — Fri, 02 Oct 2009 13:22:18 GMT

پرها در باد

فيلم«شک» شايد بيش از آن که در مورد ترديد و دو دلي باشد درباره تهمت زدن و شايعه پراکني است. درباره بدگويي و پشت سر حرف زدن است. درباره بد انديشيدن درمورد ديگران و در يک کلام غيبت کردن. آنچه در «شک» ايجاد مصيبت مي کند همين زير پا گذاشتن اخلاقيات است. اين قدر ساده فکر کردن درمورد شخصيت انسان ها و اينقدر راحت با آبروي ديگران بازي کردن. داستان «شک»، داستان سست شدن و از هم گسيختن رابطه هاست. حتي اگر پايه اين روابط در محيطي به ظاهر سنتي و مذهبي بنيان گذاشته شده باشد.

سکانسي در فيلم«شک» وجود دارد که شايد تمام آنچه درمورد اين فيلم بتوان گفت را با استفاده مناسب و خلاقانه از ديالوگ و تصوير بيان مي کند. اين سکانس در ميانه هاي اثر قرار دارد و در صحن اصلي کليسا اتفاق مي افتد و هر سه شخصيت اصلي فيلم هم در آن حضور دارند. پدر فيلين (فيليپ سيمور هافمن) در حال موعظه جمع زيادي از مردمي است که در مراسمی مذهبي شرکت کرده اند. او داستاني کوتاه را نقل مي کند که از هرجهت مي تواند روشنگر تماشاگر اين اثر باشد.چرا که حقيقت موجود در داستان را که ممکن است توسط شخصيت خواهر الويسيوس(مريل استريپ) به واقعيتي منحرف کننده تبديل شود آشکار مي کند. داستان او درباره زني است که پيش دوستش از مردي که مي شناخته بدگويي مي کند. ولي زن همان شب خوابی مي بيند. او در رويا دست بزرگي را مي بيند که از بالا به او اشاره مي کند. ناگهان احساس گناه در او پديد مي آيد و روز بعد براي اعتراف به نزد کشيش مي رود.او پیش کشيش اعتراف مي کند و از وي مي پرسد که آيا بدگويي گناه است؟ و اينکه دست خداوند به او اشاره کرده است؟ و بايد از کشيش طلب آمرزش کند؟ و در نهايت اينکه کار اشتباهي کرده است يا نه؟ پاسخ کشيش به او آري است و او را نادان خطاب مي کند و به وي مي گويد که تو گواهي غلط عليه همسايه ات دادي و با نام نيکش بازي کردي و بايد از صميم قلب شرمنده باشي. پس زن اقرار به اشتباه و طلب آمرزش می کند. اما کشيش به او می گوید که عجله نکند به خانه برود و بالشتکي را در بالاي بام خانه اش با چاقو پاره کند و سپس نزد او برگردد. زن اين کار را همان گونه که کشيش گفته بود انجام می دهد و پيش او برمی گردد.کشيش از او می پرسد که آيا بالش را با چاقو پاره کرد؟ جواب زن مثبت است. کشيش در باره نتيجه اش می پرسد و زن جواب می دهد که پرها همه جا پخش شده است. کشيش به او می گوید برود و همه پر هايي را که باد برده جمع کند. زن به امکان ناپذير بودن اين کار اشاره می کند و کشيش قاطعانه پاسخ می دهد که بدگويي بسان همان پرهای رها شده در هواست.

جداي از محتواي اين داستان که مستقيماً شخصيت خواهر الويسيوس را نشانه رفته است.دقت در حرکات و واکنش شخصيت هاي اصلي داستان در دو نماي پس از اتمام نماي پاياني موعظه پدر فلين، در باور پذيرتر کردن اين ماجرا در ذهن تماشاگر نقش مهمي دارند. براي نمونه چهره و بيان مستحکم پدر فلين در اداي لفظ «بدگويي» در پايان موعظه در يک نما، در کنتراستي شديد با چهره بدون احساس اما متفکر خواهر الويسيوس در نماي بعدي قرار مي گيرد. در اين نماي دوم،حرکت آرام دوربين به سوي چهره خواهر الويسيوس، چشمان متفکرش را که غرق در گفته هاي پدر فيلين است آشکار مي کند و در تائيد اين گفته همين بس که ديرتر از ديگر افراد نشسته در اطرافش نقش صليب را بر سينه اش می کشد. در اين ميان، نماي سوم متعلق به خواهر جيمز(ایمی آدامز) است که آگاه از مفهوم موعظه، با نگراني رو از خواهر الويسيوس بر مي گرداند. البته دقت در اين سکانس، در اهميتش در سرنوشت شخصيت هاي داستان است. پدر فلين در ادامه داستان با از خود گذشتگي، آن کليسا را ترک مي کند و همان گونه که در اعتراف خواهر الويسيوس مي آيد با گرفتن ترفيع به مقام پيشوا نايل مي شود. خواهر جيمز در سکانس بعد از موعظه، طي گفتگويي با پدر فلين اطمينانش را به درستکاري او ابراز مي کند و برای مدتی از داستان خارج مي شود تا در برگشت، شاهد مشقت و دردمندي آميخته با ترديدي جاودانه براي خواهر الويسيوس در سکانس پاياني باشد. موردی که کارگردان در همان سکانس موعظه، سرنخ هایی از آن را به ما داده بود.

هر سه بازيگر ايفا کننده اين سه نقش در کار خود موفق بوده اند. فيليپ سيمور هافمن (برنده اسکار براي بازي در فيلم «کاپوتي») در نمايش شخصيتي مهربان و آزاد انديش موفق ظاهر مي شود. استيصال شخصيت پدر فلين در مناظره هايش با خواهر الويسيوس زاده توانايي بالاي هافمن در دميدن چنين حسي به شخصيت اش است. مريل استريپ(برنده اسکار براي بازي در فيلم هاي «انتخاب سوفي» و «کريمر عليه کريمر») با کوله باري از تجربه این بار هم نقشي به ياد ماندني را به کارنامه پربارش اضافه مي کند. تلاش او براي جان بخشي به کاراکتري خونسرد که در عين دودلي، سرسختانه بر انديشه اي باطل اصرار مي ورزد ستودني است.رفتار و حرکات او بيش از هر چيز شخصيت سرسخت خواهر وازو با بازي گلاديز کوپر در «آهنگ برنادت» ساخته 1943 هنري کينگ را به خاطر مي آورد. ايمي آدامز هم در نمايش شخصيتي که مرز ترديد تا يقين را آگاهانه و با قاطعيت طي مي کند موفق نشان مي دهد. او در سال 2005 براي بازي در فيلم « Junebug» ساخته فيل موريسون نیز نامزدي اسکار را تجربه کرده بود.

راجر ديکنز در مقام مدير فيلمبرداري تصاويري همسو با شرايط زماني و مکاني داستان ارائه مي کند. تصاوير سرد و گرفته او کاملا با حال و هواي ايالات متحده سال های مياني دهه شصت هماهنگ است. يعني آمريکايي شوک زده از قتل کندي و سرخورده و آماده براي پذيرش قتل مارتين لوتر کينگ در چند سال بعد. موسيقي هاوارد شور هر چند پاره اي اوقات يادآور موسيقي دلهره آورش براي فيلم «سکوت بره ها»ي جاناتان دمي در اوايل دهه نود است اما بخوبي ترديد و دودلي حاکم بر اين محيط سرد و خشک را توصيف مي کند.

مي توان «شک» را ديد و بعد از آن کلي نتيجه اخلاقي مرتبط و غير مرتبط با موضوع داستان گرفت و يا ديدگاه هاي هرچند بارها تکرار شده اي را در رابطه با کاتوليسيزم و به طور کلي کليسا مطرح کرد. اما آنچه خود فيلم به ما مي دهد شايد يادآوري چندباره پرواز انبوه پرهاي منتشر شده از بالشتکي باشد که پدر فلين در دومين موعظه اش بدان اشاره کرده بود و تفکر دراین باره که چهره افسرده و گريه هاي پاياني خواهر الويسيوس بهترين مدرک در اثبات ناتواني اش در جمع کردن آن هاست.

پ.ن: این یادداشت یکبار در شماره مرداد 88 ماهنامه «فرهنگ و سینما» چاپ شده است.

درباره«ایتی: موجودی فرازمینی»ساخته استیون اسپیلبرگ

moqadam — Sat, 23 May 2009 20:39:18 GMT

فانتزی کودکی

برخورد دوباره با «ایتی» چندان سخت نخواهد بود. چرا که برخوردی است دوباره با بچگی و برخورد با لحظه هایی مملو از شادی های معصومانه و جستجو هایی سرخوشانه و البته برخورد با زمانه ای کودکانه. و در این مسیر هیچگاه تنها نیستیم. چرا که دعوت شده ایم به گذران این لحظات و سپری کردن مسیری به رهبری آن که، خود کودکی را در سینما جستجو کرده است.

«ایتی» داستان رویایی کارگردانی رویا ساز است در سیستمی روپرداز. اسپیلبرگ، این خیالپرداز بزرگ عالم سینما، در این جا چون جستجو گری است در اعماق زمان و در پی رنگ آمیزی گذشته ای دور و مشترک در میان آدمیان، و «ایتی» دلیلی است براین مدعا. قهرمان داستان او، یعنی الیوت، به همان اندازه که به خود او شبیه است تجسم کودکی تماشاگرش نیز هست. تجسم دغدغه ها و سرگشتگی ها، بازیگوشی ها و خرابکاری ها و البته ترس و علاقمندی های او.

داستان الیوت داستان ماست. داستان هراس های لذت بخش کودکی های مان، داستان تلخِ تنهایی های مان و داستان سختی تقسیم لحظات درک ناشدنی، با دوستان مان. و اسپیلبرگ چه زیبا به تصویر می کشد این درک ناشدنی ترین لحظات را . این هراس درونی از شناخت ناشناخته را و چه خوب پیوند می زند این شناخت فرا واقعی را به یک دوستی فرا سیاره ای. و چه خوب که، کسی را به این رفاقت راهی نیست جز آنان که کودکی را زندگی می کنند و در این میان چه کسی بهتر از خود کودکان.

البته بزرگان را هم به دنیای اسپیلبرگ راهی هست. اما نه بزرگانی که در بزرگی خویش غرقه گشته اند. از منظر او بزرگان آنگاه اجازه ورود به دنیای کودکان را می یابند که با جان و دل، نوای کودکی زمزمه کنند و در آن زندگی کنند. و گرنه می شوند همان دانشمندان ترسناک که در لباس فضانوردانی مخوف، چونان موجوداتی بیگانه، حریم امن خانه را مورد هجوم قرار می دهند. و یا چون نظامیانی ناآگاه از قدرت برخاسته از فانتزی کودکی، خیال باطل توقف دوچرخه های جادویی پرنده را در سر می پرورانند.

«ایتی» داستان کودکی است. داستان پردادن اندیشه های کودکانه است و سرانجام «ایتی» قصه دنیایی است محصور شده در زمان و بسته بندی شده در شمایلی دلپسند توسط خالقی آگاه. داستان تجربه ای تقدیم شده به آنانی که هنوز به حقیقت ناب کودکی شان ایمان دارند.

نگاهی به فیلم «به دل طبیعت وحشی» ساخته شان پن

moqadam — Mon, 06 Apr 2009 08:05:18 GMT

ببین چه قدر تنهاست!

قرار است درباره فیلمی صحبت کنیم که کارگردانش یک عملگرای تمام عیار است. شخصی که بار ها و بار ها دیدگاه ها و اعتراضات سیاسی و اجتماعی اش را فریاد زده و حتی به خود اجازه داده آستین هایش را بالا بزند و دررفع و یا بازتاب موثر خیلی از مشکلات اجتماعی شخصاً وارد عمل شود. هنوز یادمان نرفته است که اعضای اکادمی اسکار در همان سالی که او نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر مرد برای فیلم «رودخانه مرموز» ساخته کلینت ایستوود بود، نگران بودند که نکند شان پن در نطق بعد دریافت جایزه اش سیاست های دولت امریکا را مورد انتقاد شدید خود قرار دهد. او یک یاغی رام نشدنی است و کارنامه اجتماعی اش وی را یک سر و گردن بالاتر از دیگر دوستان و همکاران هم فکرش چون سوزان سارندن و تیم رابینز قرار می دهد. این ها را گفتیم که به خود یاد آوری کرده باشیم که هیچ عجیب نیست که او حدود ده سال برای به فیلم در آوردن کتاب جان کراکائر منتظر بنشیند و هنگامی هم که فرصت ساخت آن را بدست آورد چنین اثر دلنشین و هنرمندانه ای را به مخاطبانش تقدیم کند. اثری که در گوشه گوشه آن می توان به حضور اندیشه ای آگاه و البته متفاوت پی برد.

از آغاز شروع کنیم و ببینیم ماجرا از کجا و چگونه آغاز می شود و چطور به سر قهرمان داستان می زند که از همه چیز دست بشوید و بزند به دل جاده ها. در همان فصل آغازین جشن فارغ التحصیلی کریستوفر مک کندلس(امیل هرش)، دوربین با چرخش بین جمع حاضرین در مراسم، با یک سری نمای مشخص، پدر و مادر و خواهر کریس را به تماشاگر نشان می دهد. اما هنوز هیچ کدام از آن ها به ما معرفی نشده اند. کمی فرصت لازم است تا کریس پس از خوانده شدن نامش به شکلی وحشی با جهشی بلند به بالای سن بپرد و گواهی نامه فارغ التحصیلی اش را دریافت کند. در اینجا یک نمای مهم و البته معرف داریم که کارگردان در آن به صورتی موجز، سه تن از خانواده مک کندلس را به تماشاگر معرفی می کند. در این نما که شاید کمتر از یک ثانیه به طول می انجامد از راست به چپ با پدری خشک و خونسرد، مادری نگران و خواهری خونگرم و خوش روی آشنا می شویم. جالب اینکه کارگردان دوباره و با فاصله ای چند ثانیه ای با تاکید بر چهره هنوز عبوس پدر، حتی پس از فارغ التحصیلی فرزندش، تماشاگر را به شناختی بیشتر از این خانواده می رساند. پس از این نمای های معرف است که کریس شروع به توصیف پدر و مادر خود می کند و تماشاگر پی می برد که در قضاوت خود دچار اشتباه نشده است. البته استفاده هوشمندانه کارگردان از تصاویر به همین مورد ختم نمی شود. در سکانس مربوط به رستوران که قرار است شروعی باشد برای طغیان کریس و زدنش به دل جاده باز با استفاده مناسب از نماهای نزدیک روبروییم که با ریتمی مناسب در تشدید عصبیت در حال اوج گیری بر سر میز غذا به کار می آید. به این ها اضافه کنید پیش زمینه های دراماتیکی چون رانندگی خواهر کریس (جنا مالون) ، که با عکس العمل معترضانه پدرش برسر میز روبرو می شود و یا هجوم پر سرو صدای جوانان به درون رستوران که این بار با اعتراض پدر به مهماندار کارکردی شخصیت پردازانه هم می گیرد. هرکدام از این موارد را می توان عاملی موثر در هر چه متشنج تر کردن فضای حاکم بر محیط دانست . در نتیجه عصبانیت و از کوره در رفتن کریس پس از شنیدن پیشنهاد هدیه از جانب والدین اش دیگر غیر عادی جلوه نمی کند. چرا که کارگردان به خوبی تماشاگرش را از لحاظ روانی برای روبرویی با چنین موضوعی آماده کرده است.

تنهایی در دل جاده ها

فیلم روایت گر سفر یک جوان بیست دو ساله است. اما نه یک سفر معمولی بلکه سفری برای دور شدن و خالی شدن از تمامی مظاهر جامعه انسانی و رفتن و رفتن تا رسیدن به دل طبیعت وحشی. پس با یک فیلم جاده ای طرفیم و سیر و سلوک قهرمان ماجرا در دل ارتباطش با اطرافیانی اتفاق خواهد افتاد که به گونه ای تصادفی اوقاتی هرچند اندک را با او سپری خواهند کرد. و هریک به نوبه خود در پیشبرد درام فیلم موثرخواهند بود. اما در ابتدا لازم است قهرمان داستان از تمامی دلبستگی ها رهایی یابد. از هر چیزی که ممکن است یادآور دنیایی باشد که او در حال فرار از آن است. پس بی راه نیست که ما در همان ابتدای تصمیم به سفر ببینیم که قهرمان داستان، عکس رنگ و رو رفته پدر و مادرش را به سطل زباله بیاندازد و یا گواهینامه ، کارت های اعتباری و دانشجویی اش را قطعه قطعه کند. چرا که قهرمان داستان قصد فرار از گذشته را دارد حتی اگر آن، عکسی باشد از یکی از شمایل های دهه شصت میلادی یعنی کلینت ایستوود در نقش کابویی بی نام چسبیده بر قفسه اتاقش.

کریس معتقد است که فرار با ذهن ما پیوند خورده است. پس ماشینش را برمی دارد و می زند به دل جاده ها. جالب اینجاست که طبیعت آن هنگام که پی می برد قهرمان داستان قصد پشت پا زدن به تمامی دلبستگی ها را دارد خود هم وارد عمل می شود و آخرین آن ها را هم از او می ستاند. اتوموبیلش را. هنوز فراموش نکرده ایم که یکی از محرک های ترک خانه توسط کریس پیشنهاد والدینش برای خلاص شدن از اتوموبیل قراضه اش، داتسون، بود. اما او از یاد برده بود که برای آغاز کردن چنین سفری حتی باید از داتسون هم دست بشوید. پس طبیعت با آن سیل سهمگین و ناگهانی در دل شب این را به او می فهماند و در اینجاست که کریس پلاک نمره ویرجینیای ماشینش را که شاید آخرین دلبستگی او به شهر و خانواده اش است به سطل زباله می اندازد. این تلنگر طبیعت آنقدر موثر می افتد که حتی پول هایش را هم آتش می زند. پس کوله بارش را سفت می کند و پای پیاده سفر خود را آغاز می کند.حالا او آزاد و رها است و سرنوشت خود را باید در جاده ها و در ارتباط با آن هایی جستجو کند که خواسته یا ناخواسته جلوی راهش قرار می گیرند.

تنهایی، تنهایی یکی از مایه های آشکار این اثر است. تنهایی را در طول سفر کریس به خوبی می توان حس کرد. تنهایی او را و تنهایی افرادی که در مسیر با او هم سفر می شوند. اصلاً یکی از موهبت های سفر های اینچنینی بریدن از جمع و غرقه شدن در تنهایی است. اما نکته ای دراین رابطه وجود دارد. اینکه به این تنهایی چگونه باید نگریست. بر ما آشکار است که تنهایی کریس خودخواسته است. تنهایی او ممکن است به همان اندازه ای که از روح آزاده او ناشی شده از سرکشی هایش باشد و البته بخاطر سبکسری ها و بی توجهی های خانواده اش. پس خیلی قبولش راحت است که در گوشه ای دنج در میان جنگل بنشیند و سرخوشانه با سیبی که در حال خوردنش است صحبت کند. و یا تماشاگر همراه با موسیقی اتمسفریک حاکم بر صحنه و حرکات سیال دوربین در هنگام پرسه زنی کریس در میان جنگل، به خود حق دهد که از زاویه دید مشترکِ او و یک غزال تنها و رها، که به پرواز هواپیمایی در آسمان منتهی می شود معانی استعاری در باب مفهوم آزادی و تنهایی استخراج کند.

بیاییم دوباره به آغاز برگردیم و بخاطر آوریم مواجهه اش با اتوبوس جادویی را در دل طبیعت وحشی، و مرور کنیم آنچه را که با کارد بر تخته ای حکاکی می کرد:« او دو سال پیش به این دنیا پا گذاشت...بدون تلفن،بدون استخر،بدون حیوان خانگی،بدون سیگار... در نهایت آزادی... یک افراطی کامل، مسافری زیبایی شناس، که خانه اش جاده بود» و همانطور که خود می گوید هدفی نداشت جز پیروزی نهایی بر من دروغین و سرانجام رسیدن به یک انقلاب معنوی.

اما تنهایی را نه در کریس که در میان دوستانش هم می توان یافت. دوستان او نیز گرفتار تنهایی خویش اند. فقط ممکن است شدت و ضعف آن با هم فرق داشته باشد آنچه اهمیت دارد درگیر بودن شان با این مفهوم است.برای نمونه زوجی که کریس در طول سفرش دوبار به آن ها بر می خورد و هر دو بار تصادفی. می دانیم که خانه به دوشی خود خواسته آن زوج هم پاسخی است به تمناهای درونی شان و تلاش برای فراموش کردن آنچه که یادآوری اش جز فرسایش روحی برای شان ثمری نخواهد داشت. شاید مرور کلمات نوشته شده بر ون کابین داری که سوارش هستند آیینه تمام نمایی از درونیات شان باشد: عشق، آزادی و صلح.

احساس درد تنهایی از میان چشم های خیس تریسی(کریستین استوارت) و ران فرانز(هال هالبروک) هم کار سختی نیست. دو موجودی که خسته و درمانده یکی در آغازین و دیگری در واپسین منزل گاه های زندگی خویش عشق را جستجو می کنند. عشقی را که تا به آن لحظه یا تجربه نکرده اند و یا آنکه در هاله ای تار از تنهایی گم کرده اند. شاید توصیه های کریس به هر کدام شان و اثر اخلاقی گفته هایش بر آن ها در نهایت بتواند زندگی شان را تغییر دهد و مطمئناً هم چنین خواهد بود. چرا که هنوز بخاطر داریم آن پیرمرد مو سفید کرده را شاداب و مطمئن در دل صحرا.

آیا می توان از تنهایی گفت و راوی داستان یعنی کرین را فراموش کرد؟ خواهر مهربان و پریشان خاطری که روشنگری هایش در طول اثر صمیمانه مخاطب را برای هرچه نزدیک تر شدن به قهرمان داستان یاری می کند. و درلابه لای همین روایت ها است که کارگردان با میزانسن هایی متناسب، تنهایی راوی را برای تماشاگران هرچه ملموس تر می کند. نما های مشخصی در فیلم هست که آشکارا به منزوی بودن کرین اشاره دارند. برای نمونه در صحنه ای از فیلم پدر و مادرش در حال بررسی نامه های برگشت خورده ای هستند که برای کریس ارسال کرده اند و کمی آن طرف تر در عمق صحنه کرین افسرده و اندوهگین با گردنی کج کرده مظلومانه به پایین می نگرد. یا در فصل دیگری کرین نوجوان با چشمانی گریان نزاع میان پدر و مادر خود را نظاره می کند و کارگردان با زمان بندی و قطع های مناسب و با استفاده از تصاویری دانه درشت به خوبی آشفته حالی او را به نمایش می گذارد و در اینجاست که تماشاگر به خود می گوید: ببین چه قدر تنهاست!

...و آلاسکا طبیعتی رویایی

بی گمان تماشای این فیلم برای علاقمندان طبیعت تجربه ای مفرح است. و برای شان فرصت غرق شدن در محیطی است که تنفس و زندگی کردن در آن هرچند برای مدتی کوتاه لذتی دست نیافتنی است. حضور در طبیعت بکری که اراده ای به مانند آنچه کریس مک کندلس از آن برخوردار بوده را می طلبد. البته خوبی کار کارگردان فیلم دراین است که در بازنمایی محیط آلاسکا فقط به تصاویری کارت پستالی اکتفا نمی کند. بلکه به دوربین اجازه می دهد همراه با شخصیت اصلی فیلم این بودنِ در طبیعتِ وحشی را تجربه کند. البته این موضوع درباره فیلم هایی که داستان آن ها در آلاسکا اتفاق می افتد کمی عجیب است. چرا که بسیاری از آن ها علارغم وقوع اتفاقات داستان شان در آنجا، فیلم خود را در جغرافیای دیگری فیلمبرداری کرده اند که از مشهور ترین شان می توان به «بی خوابی» کریستوفر نولان و «سی روز شب» دیوید اسلید اشاره کرد که اولی در کانادا و دومی در نیوزیلند فیلمبرداری شده اند. اما شان پن بخش زیادی از فیلم خود را در آلاسکا فیلمبرداری کرده است و در نتیجه تماشاگران از لذت بصری محیط آن بی نصیب نمانده اند.

از این ها که بگذریم می رسیم به تقابل میان انسان و طبیعت. که یکی از زیبا ترین لحظات چنین آثاری است. در این فیلم بارها این لحظات رویارویی را به تماشا می نشینیم. آیا چشمان نمناک کریس در همان آغازین صحنه های فیلم به هنگام روبرو شدن با گله گوزن ها را یادتان هست؟ لحظاتی درخشان از دل سپردن به طبیعت بکر شمالی در دل جنگل های سوزنی برگ تایگا، این سرزمین درختان همیشه سبز. و چه خوب که تقلای انسان برای بقا هم در این اثر به خوبی به نمایش در می آید. تلاش برای کسب روزی از این طبیعت بخشنده.

البته آنچه شان پن از طبیعت به تماشاگرش نشان می دهد همه زیبایی و مهربانی نیست. بلکه ناتوانی انسان در مقابله با آن را در چند جا به خوبی حس می کنیم. یکی از آن ها درماندگی کریس در دودی کردن گوزن موسِ بزرگی است که شکار کرده است و به صورتی کنایه وار حریص بودن نوع بشر را نشانه رفته است. یا روبروشدن اش با رودخانه ی خروشان آن هنگام که عزم برگشتن می کند و ناتوانی اش از درافتادن با آب های متلاطم، این قدرتمند ترین نیروی طبیعت. که آشکارا قرینه ای است برای ماجراجویی های سرخوشانه اش در آب های خروشان در میانه های فیلم و یادآوری اینکه مادر پیر طبیعت همیشه مهربان نیست.

پ.ن: این مطلب یکبار در شماره بهمن87 ماهنامه فرهنگ و سینما چاپ شده است.

درباره «کاتین» ساخته آندره وایدا

moqadam — Tue, 10 Feb 2009 19:19:18 GMT

تو فقط یک گذشته داری

حامد مقدم

1. لهستان کارگردان های بزرگی را به عالم سینما تقدیم کرده است. کریستوف زانوسی ، رومن پولانسکی و کریستف کیشلوفسکی شاید از آشنا ترین آن ها باشند. اما در این میان یک نام، اعتبار و ارج و قرب بالایی را نه تنها در سطح بین المللی بلکه در خود کشور لهستان دارد. آندره وایدا فیلمساز 82 ساله لهستانی را بسیاری از کارشناسان ، بزرگ ترین کارگردان تاریخ سینمای کشورش می دانند. کارگردانی از نسل اول فارغ التحصیلان مدرسه سینمایی لودز که بر خلاف نسل دومی های آن مدرسه یا به عبارتی نسل گمشده سینمای لهستان (نظیر رومن پولانسکی)، در کشور خود ماند و برای مردم کشورش فیلم ساخت. کارگردانی که از آغاز دوران پربار فیلمسازی اش تا به اکنون، از تاریخ و سیاست گرفته تا مبارزه ها و مسائل اجتماعی کشورش، نسخه هایی تصویری ارائه داده است تا نامش به عنوان مولفی میهن پرست در تاریخ هنر لهستان به یادگار بماند. هر سینما دوست فرهیخته ای با نگاهی کوتاه به کارنامه هنری وایدا به آثاری برخواهد خورد که هریک به عنوان سندی تاریخی نشانگر برهه ای از شرایط اجتماعی و سیاسی سرزمین لهستان است.

2. آخرین فیلم وایدا به نوعی یکی از دغدغه های زندگی او هم بوده است. او حدود ده سال بر روی فیلمنامه «کاتین» کار کرد تا سر انجام توانست با همراهی پرمیسلاو نوواکوفسکی و ولادیسلاو پاسیکوفسکی، داستان آندری مولارچیک را به سندی تصویری از جنایت رخ داده در جنگل کاتین تبدیل کند. جنایتی که کشور کمونیستی شوروی در همان آغازین سال های جنگ دوم جهانی با قتل عام حدود 22000 نیروی نظامی و غیر نظامی لهستانی مرتکب آن شد و با استفاده از تبلیغاتی گسترده جهت نسبت دادن آن به آلمان هیتلری، تا سال 1990 میلادی قصد در منحرف نگاه داشتن اذهان ملل جهان و بویژه لهستانی ها از واقعیت ماجرا داشت. آندره وایدا که پدرش نیز یکی از قربانیان نظامی این جنایت تاریخی بوده است در این جدید ترین اثرش به واکاوی مستند وار این حادثه می پردازد و با نوعی تصویر پردازی آرمان گرایانه، تصویری به شدت واقعی از شرایط حاکم بر آن زمان لهستان(خصوصاً کراکوف، شهر زادگاهش) ارائه می دهد. او با تقلیل رنگ در تصویر پردازی فیلم «کاتین»، به بازنمایی سرخوردگی و پریشان حالی مردمانی می پردازد که درمانده از هجوم دو نیروی متجاوز شوروی و آلمان، تلخی زندگی و از دست رفتن عزیزان شان را توامان تجربه می کنند. تلفیق این تصاویر سرد و کم رنگ با موسیقی بی طرفانه و کنترل شده کریشتف پندِرِکی، در تضادی شدید با اثر تماشایی اما متظاهرانه سال 1993 استیون اسپیلبرگ ،فهرست شیندلر، قرار می گیرد که با استفاده از فیلمبرداری سیاه و سفید و موسیقی غمگنانه و تاثیر گذار جان ویلیامز، سعی در القای مظلومیت جماعت یهودیان، در اذهان سینما رو ها داشت.

3. بی گمان یکی از مایه های آشکار در فیلم، مربوط به نمایش ایدئولوژی بلشویکی و استالینیسمی حاکم بر محیط، و در نتیجه مردمان آن دوران لهستان است. وایدا برای نمایش مشقت و جان کندن مردمان کشورش در آن دوره زمانی، شخصیت های بومی فیلم خود را به دو گروه تقسیم می کند. در گروه اول، آنا(به نوعی مادر وایدا) و برادرزاده اش تادیوش،همسر ژنرال و البته اگنیشکا خواهر کوچک تر افسر خلبان قرار دارند و در گروه دوم می توان به ستوان یرزی و خواهر بزرگ تر افسر خلبان، ایرینا، اشاره کرد.لحظات زیادی در فیلم وجود دارد که وایدا با قرار دادن این شخصیت ها در کنار هم، تشابه ایدئولوژی و یا تضاد آن را، با یکدیگر و یا با تفکر حاکم بر محیط اطرافشان، به تماشاگر گوش زد می کند. گروه اول نماینده قشری هستند که هیچگاه دست از آرمان هایشان بر نخواهند داشت و درنتیجه قادر به همرنگ شدن با محیط اطرافشان نیستند.برای نمونه اگنیشکا یکی از بارزترین آن هاست. او پس از پی بردن به مرگ برادرش در حادثه کاتین، به قیمت فروش موهای طلایی اش هم که شده، سنگ نوشته ای با مضمون قتل او در این حادثه، برای آرامگاهش سفارش می دهد و با مشقتی فراوان درصدد قرار دادن آن بر مزار برادرش بر می آید. ولی در نقطه مقابل، خواهرش ایرینا با شخصیتی غرق شده در روزمرگی و البته جاه طلبی ناشی شده از تفکر استالینیستی حاکم بر جامعه قرار دارد. او در مقام خواهر، سعی در ممانعت از عمل خواهرانه و ملی گرایانه اگنیشکا دارد و آنگاه که در مقام مدیر مدرسه قرار می گیرد، اقدام به اقناع تادیوش جوان برای انکار گذشته اش در پرکردن فرم ثبت نام مدرسه می کند که البته در هر دو نوبت ناکام می ماند. اما در این میان وایدا از زبان تادیوش، یکی از مهمترین دیالوگ های فیلمش را به مخاطبان عرضه می کند:«من فقط یک گذشته دارم، خانم».

4. در «کاتین» شخصیت هایی تاثیر گذار هم می توان یافت. از آن ها که پس از تماشای فیلم تا مدت ها ذهن تماشاگر را به خود مشغول نگه می دارند. بی گمان ستوان یرزی یکی از آن هاست که در جایگاه یک نظامی بازمانده از اردوگاه های ارتش سرخ، زنده ماندنش را گناهی بس بزرگ می شمارد و در انتها راهی جز خودکشی برای خاموش کردن این حس گناه که به صورتی تکثیر شونده درسرتاسر وجودش ریشه دوانده، نمی یابد. وایدا در دو صحنه مجزا شرایط لازم برای رسیدن این شخصیت به حسی لبریز شده از گناهِ خیانت به وطن را فراهم می کند. اول بار در هنگام خبردادن مرگ آندری به همسرش آنا ست که با برخورد تند و احساسی او مواجه می شود. پس از ترک آنا دوربین به چهره یرزی نزدیک شده و در یک کلوزآپ، چهره سرد، رنگ پریده و غمگین او را به تماشاگر نشان می دهد. دیگر بار، در گفتگوی او با همسر ژنرال(در آن فضای تاریک و سرد) و اعترافش به شهادت دروغین درباره حادثه کاتین است که با احترام یرزی به افسر مافوق روسی اش همراه می شود و نگاه مغرورانه و مملو از حس نفرت همسر ژنرال به او سبب می شود که در سکانس بعد به درخواست آن زن درد کشیده، جامعه عمل بپوشاند و درباره حقیقت ماجرا شهادت دهد و در ادامه برای فرونشاندن حس تحقیر و گناهی که وجودش را دربرگرفته است به زندگی اش پایان دهد.

5. هر گاه صحبت از خشونت و نمایش آن در آثار سینمایی می شود همیشه به یاد سکانس های پایانی فیلم هایی چون «بانی و کلاید(آرتور پن، 1967)»، «این گروه خشن(سام پکین پا،1969)» و یا «راننده تاکسی(مارتین اسکورسیزی،1976)» می افتیم. اما آن چه وایدا در دقایق پایانی اثرش به ما نشان می دهد آن چنان خشن و ترسناک است که نمی توان از این پس آن را در زمره تکان دهنده ترین سکانس های تاریخ سینما به شمار نیاوریم. خشونتی که وایدا به تصویر کشیده است بیشتر از نوع خشونت موجود در تابلوهای جاودانه فرانسیسکو گویا است. تابلو های« دوم ماه مه1808 » و«سوم ماه مه 1808» که خشونت شان به دلیل حضور و وحشیگری بیگانگان متجاوز است. در فیلم وایدا نیز، حضور و وجود سایه ارتش سرخ در گوشه گوشه زندگی مردم لهستان پیداست و رفتار مکانیکی متجاوزان در لحظه اعدام سربازان و افسران لهستانی چنان کیفیتی ناتورالیستی به این صحنه ها می دهد که یادآوری آن برای هر روح آزاد و پاکیزه ای می تواند دردناک و زجر آور باشد. براستی چرا وایدا پایان اثر خویش را با چنین خشونتی به پایان می رساند؟ ممکن است جوابش سرخوردگی نسلی باشد که سال هایی بس طولانی، اختناق و خفقانی شدید را متحمل شده اند. مردمی که هرگز به پایان آن شب تاریک و طولانی امیدی نداشتند. و شاید صحنه هایی چنین هولناک نتواند حتی گوشه ای از دهشتناکی آن دوران را به تصویر درآورد. شاید آنچه میلان کوندرا در کتابش «جهالت» (که گواهی است مکتوب از بلایایی که سال ها سلطه کمونیسم بر سر مردم چک آورده است)از یان اسکاسل،شاعر چک، نقل می کند گواهی بر این مدعا باشد:«اسکاسل دلش می خواهد اندوهش را بردارد و به دور دست ها ببرد،با آن خانه ای بسازد،خود را سیصد سال در آن حبس کند و در این سیصد سال در را باز نکند،در را به روی هیچ کس باز نکند.»* بی راه نیست اگر بگوییم که آندره وایدا برخلاف اسکاسل، سرانجام فروپاشی کمونیسم را دید و توانست آن در را باز کند و آنچه می بینیم فورانِ همه عقده ها، درد ها و رنج هایی است که سال ها او ومردمان دیارش آن را تجربه کرده اند.

پانویس:

* جهالت،میلان کوندرا، ترجمه آرش حجازی،انتشارات کاروان

درباره چند فیلم(8)

moqadam — Thu, 15 Jan 2009 18:44:18 GMT

معجزه در خیابان آنا(اسپایک لی، 2008)

داستان این فیلم در سال 1944 اتفاق می افتد و روایت گر ماجرای چهار نظامی سیاه پوست امریکایی است که در روستایی توسکانی واقع در ایتالیای اواخر جنگ جهانی دوم به دام افتاده اند. شعار تبلیغاتی فیلم جدید کارگردان پر سرو صدای سینمای آمریکا ،اسپایک لی، جمله ای است که می تواند به یکی از جنبه های انکار ناپذیر هر جنگی اشاره داشته باشد. در شعار تبلیغاتی فیلم آمده است: « جنگ دوم جهانی قهرمانان و معجزهای خود را دارد» و فیلم نیز در طی مدت زمان خود قرار است این قهرمانی ها و معجزات نهفته در دل هر جنگ خانمان برانداز را به تماشاگر خود نشان دهد.

اسپایک لی شاید مطرح ترین و پر سر و صدا ترین کارگردان رنگین پوست سینمای آمریکا باشد. در کارنامه پربار فیلمسازی او به فیلم های بسیاری بر می خوریم که بیانگر احوالات حاکم بر جامعه سیاه پوست آمریکاست. از آثار قابل توجه او می توان به فیلم های «مالکوم ایکس(1992)»، «ساعت بیست و پنجم(2002)» و «نفوذی(2006)» اشاره کرد. که هر کدام گویای حضور کارگردانی توانا در ساخت اثری سینمایی است. اسپایک لی تاکنون 2 بار بخاطر فیلم های «کار درست را انجام بده(1989)»، و « 4دختر کوچولو(1997)» نامزد اسکار شده ولی تا به امروز موفق به دریافت آن نشده است.

«معجزه در خیابان آنا» تا به امروز با استقبال منتقدان مواجه نشده است. به گونه ای که کرک هانیکات منتقد مشهور هالیوود ریپورتر درباره فیلم گفته است: « ... فیلم ترکیبی است ناخوشایند از احساسات گرایی و ملودرام». این فیلم که توسط کمپانی بوئناویستا پیکچرز توزیع شده در مدت زمان دو ساعت و چهل دقیقه و با درجه نمایشی R از 26 سپتامبر در سینما های آمریکای شمالی به روی پرده رفته است.

ضد آتش(آلکس کندریک،2008)

«هیچگاه شریکت را جا نگذار». این شعار تبلیغاتی جدید ترین فیلم آلکس کندریک است که این روز ها در سینماهای جهان در حال اکران است. این فیلم داستان یک مامور آتش نشانی را روایت می کند. فیلم از یک طرف قصد همراهی با این آتش نشان و نمایش تلاش های کاری او را دارد و از طرفی دیگر به بررسی زندگی یک آتش نشان از طریق نمایش تاثیرات حرفه پرخطرش بر زندگی خانوادگی اش می پردازد.

آلکس کندریک، کارگردان این فیلم، بجز کارگردانی سابقه تهیه کننده گی، نویسندگی، فیلمبرداری، آهنگسازی ، تدوین و حتی بازیگری هم دارد. برای نمونه او در همین فیلم در نقش شخصیتی به نام پاستور اشتروس ظاهر شده است. او که همراه با استیون کندریک فیلمنامه این فیلم را هم نوشته است پیش از این، دو فیلم دیگر را هم تهیه و کارگردانی کرده است.

در این درام سینمایی که کم و بیش مورد پسند مخاطبان هم قرار گرفته است، کرک کامرون و ارین بتیا ایفای نقش می کنند. این فیلم که مدت زمانی برابر با 2 ساعت و دو دقیقه دارد توسط کمپانی ساموئل گلدوین فیلمز توزیع شده و با درجه نمایشی PG از 26 سپتامبر 2008 در سینما های آمریکای شمالی به روی پرده رفته است.

چشم عقاب(دیوید کاروزو،2008)

دیوید کاروزو که سال پیش با فیلم «دردسر» سر و صدا به پا کرده بود در فیلم جدید خود همراه با شیا لابوف و میشل موناگان، داستان دو غریبه را تعریف می کنند که گرفتار زنی ناشناس می شوند که به صورتی ناباورانه از تمام اسرار زندگی آن ها با خبر است و آنان را در موقعیت هایی خطرناک قرار می دهد تا از آن ها بتواند در توطئه ای سیاسی استفاده کند. فیلم کاروزو به نمایش مقابله این دو با این زن مرموز می پردازد.

دیوید کاروزو در کارنامه خود فیلم های نام آشنایی را دارد که از میان آن ها می توان به «ستاندن جان ها» در سال 2004 و «دو نفر برای پول» در سال 2005 اشاره کرد. کاروزو در «ستاندن جان ها» به همراه آنجلینا جولی و ایتن هاک توانسته بود یک تریلر جنایی جذاب را به مخاطبانش هدیه کند. از این رو گمان می رود که فیلم جدید او هم بتواند تماشاگران زیادی را به سالن های سینما بکشاند.

منتقدان آمریکای شمالی تا به امروز فیلم را نپسندیده اند. به گونه ای که مت استیونس، منتقد ای آنلاین، معتقد است که پس از نیم ساعت امید بخش اولیه فیلم ، همه چیز شکلی مضحک به خود می گیرد. این فیلم که با شعار تبلیغاتی «اگر می خواهی زنده بمانی اطاعت خواهی کرد» با درجه نمایشی 13PG از 26 سپتامبر 2008 در سینما های آمریکای شمالی به روی پرده رفته است.

ایگور(آنتونی لیئو ندیس،2008)

فیلم یک انیمیشن کمدی است و داستان یک دستیار کوژپشتِ آزمایشگاه را روایت می کند که آرزوی بزرگ و البته عجیبی در دل دارد. آرزوی او تبدیل شدن به دانشمندی دیوانه و برنده شدن و دریافت جایزه اول از نمایشگاه پروژه های علمی شیطانی است. صداپیشگان این فیلم انیمیشن را شخصیت های نام آشنایی بر عهده دارند که از میان آن ها می توان به جان کیوزاک در نقش ایگور و استیو بوشمی در نقش اسکمپر اشاره کرد.

آنتونی لیئوندیس، انیمیشن ساز پرسابقه ای نیست و بجز این فیلم، فقط فیلم «لیلو و استیچ2» را به عنوان نویسنده و کارگردان در کارنامه دارد. البته در کارنامه کاری او به مشارکت در داستان فیلم های «شاهزاده مصری(1998)» و «عادت جدید امپراتور2:عادت جدید کرانک(2005)» هم برمی خوریم.

استقبال منتقدان از این فیلم انیمیشن به هیچ وجه راضی کننده نبوده است به گونه ای که بسیاری از آن ها فیلم را اثری متوسط ارزیابی کرده اند. استیون فاربر منتقد هالیوود ریپورتر در ریویویی که بر این فیلم نوشته است علی رغم امیدوارانه خواندن جلوه های بصری فیلم ، کلیت اثر را متوسط می داند.

این تولید مشترک آمریکا و فرانسه که کمپانی مترو گلدوین مه یر توزیع کنندگی اش را برعهده دارد با شعار تبلیغاتی«همه مردم شیطان آفریده نشده اند» در مدت زمان 87 دقیقه و با درجه نمایشی PG از 19 سپتامبر 2008 در سینما های امریکای شمالی به روی پرده رفته است.

درباره«جونو» ساخته جیسن ریتمن

moqadam — Fri, 19 Dec 2008 15:57:18 GMT

جونو (Juno)

کارگردان:جیسن ریتمن نویسنده:دیابلو کدی بازیگران:الن پیج(جونو مک گاف)،مایکل سرا(پلی بلیکر)،جنیفر گارنر(ونسا لورینگ)،جیسن بیتمن(مارک لورینگ)،آلیسن جنی(برن مک گاف )،جی .کی سیمونز(مک مک گاف) ژانر: کمدی و درام، زمان: ٩٦ دقیقه ، محصول: آمریکا و کانادا، شروع اکران: ٢٥دسامبر٢٠٠٧ در آمریکا، فروش درسینما های آمریکای شمالی ١43٤72771میلیون دلار تا هفته بیست و ششم اکران، درجه نمایش: PG13( والدین باید به شدت محتاط باشند ، بعضی از مسائل مطروحه در فیلم ممکن است برای کودکان زیر ١٣ سال نامناسب باشد.)

جوایز:

برنده جایزه اسکار بهترین فیلمنامه ارژینال

برنده بافتای بهترین فیلمنامه ارژینال

برنده بافتای بهترین بازیگر نقش اول زن

نامزد اسکار بهترین فیلم

نامزد اسکار بهترین کارگردانی

نامزد اسکار بهترین بازیگر نقش اول زن

نامزد گلدن گلاب بهترین فیلم کمدی یا موزیکال

نامزد گلدن گلاب بهترین بازیگر نقش اول زن فیلم کمدی یا موزیکال

نامزد گلدن گلاب بهترین فیلمنامه

تجربهِ مفرح ِدوست داشتنی

حامد مقدم

بعضي فيلم ها هستند که بايد بيش از يک بار ديده شوند و«جونو» مطمئناً يکي از آن هاست.اين گفته اصلاً به اين معني نيست که با يک فيلم دير هضم و متفکرانه روبروايم و حتماً بايد زمان زيادي براي دريافت مفاهيم موجود و واکاوي شخصيت هاي به نمايش درآمده در آن اختصاص دهيم. بلکه هدف از چند بارديدن فيلم، از دست ندادن بسياري از نکات ساده و جذابي است که ممکن است مخاطب در دفعه اول ديدار با فيلم متوجه آن ها نشود، و يا تعدادي از آن ها را از دست بدهد.

«جونو» به مانند «خانم سان شاين کوچولو» ،فيلم کم هزينه و دوست داشتني جاناتان ديتن و والري فاريس، که يک سال پيش از آن به نمايش درآمد، آکنده از لحظات دلنشين و با مزه اي است که علي رغم ايجاد محيطي قابل باور و سرگرم کننده براي تماشاگر، نکات اخلاقي مورد نظرش را هم به خورد او مي دهد. موضوعات مطرح شده در اين دو فيلم هر چند که در ظاهر با هم متفاوتند اما بي گمان هردو داستان، با قرار دادن قهرمان هايشان در سفري مکاشفه آميز در صدد شناخت فرديت و ناشناخته هاي دروني آن ها هستند. اگر شخصيت هاي «خانم سان شاين کوچولو» در طي سفري خانوادگي به شناخت از خود و يکديگر نايل مي شوند، جونو مک گاف اين شناخت را در طي 9ماه دوره بارداري و در برخورد با اطرافيان خود به دست مي آورد.البته نمي توان اين موضوع را انکار کرد که اين خود شناسي در «جونو» بسيار شخصي تر از «خانم سان شاين کوچولو» است. وهمين شخصي بودن سبب مي شود که مخاطب در طي همراهي با اثر به برخي از کنش ها و رفتار هاي قهرمان داستان خو کرده و همراهي با او را چون تجربه اي شخصي مد نظر قرار دهد. نکته اي که البته به فيلم نامه خوب ديابلو کدي بر مي گردد که با رويکردي شخصيت محور، اتفاقات داستان را روايت مي کند.

قرار داشتن شخصيت جونو دربطن داستان و شکل دهي به همه اتفاقات و به حاشيه رانده شدن ديگر شخصيت ها همه نشان از همين رويکرد شخصيت محور دارد. البته منظور از به حاشيه رانده شدن شخصيت هاي فرعي هيچگاه به معناي از دست رفتن آن ها نيست بلکه منظور اين است که هريک از اين پرسوناژ هاي دوم و سوم در رابطه و به واسطه قهرمان داستان مجال حضور مي يابند و نکته جالب ماجرا در اين است که بسيار خوب و صميمي از کار درآمده اند. از پدر و نامادري جونو گرفته تا مارک و ونسا و البته دوستش بليکر، که هر کدام در جايگاه خود نه تنها به عاملي تاثير گذار براي پيشبرد داستان تبديل شده اند بلکه ارتباطي موثر هم با قهرمان ماجرا برقرار مي کنند.

در ابتداي مطلب اشاره شد که اين فيلم را بايد بيش از يک بار به تماشا نشست و به گمانم تکرار اين مورد در انتهاي اين مطلب زياد هم بي راه نيست. چرا که اين فيلم، پر است از شوخي ها و ارجاعاتي که شايد در بار اول تماشا براي برخي از مخاطبان اين جايي قابل درک نباشد. براي نمونه در فيلم کم نيست شوخي هايي که مستقيماً فرهنگ پاپ رايج در آمريکاي شمالي را نشانه رفته است. کشف بسياري از اين موقعيت ها، مخصوصاً آن هايي که بايد با حضور شخصيت جونو صورت پذيرد به دليل خونسردي بيش از حد اين شخصيت و هم راستا شدن با بلوغ شخصيتي او ممکن است کمي به تاخير افتد. و تنها چاره رفع اين مشکل ظاهراً تماشاي دوباره فيلم است.

پي نوشت:ظرافت هاي کاراکتر جونو آن قدر پرداخت شده است که می تواند آن را به يکي از شخصيت هاي سينمايي به ياد ماندني تماشاگران تبديل کند و الن پيج بازيگر نقش جونو، در اين بين نقشي بسيار تاثير گذار دارد و به قول پيتر برادشاو در روزنامه گاردين، قدرت فيلم مديون نمايش دوست داشتني اوست.

از دید منتقدان

کلودیا پوگ-یو اس ای تودی: «داستانی سرگرم کننده که به همراه غرابت دوست داشتنی شخصیت هایش فیلمی سرزنده و عاطفی را موجب شده اند .فیلمی بدور از چرب زبانی و احساسات گرایی.»

لیزا اسکورزبام-اینترتینمنت ویکلی: «با شخصیت هایی که به خوبی در آمده اند و بازیگرانی قدرتمند، «جونو» فیلمی است زیرکانه و فریبنده درباره دخترکی حامله.»

پیتر برادشاو-گاردین: «قدرت فیلم مدیون نمابش دوست داشتنی الن پیج و فیلمنامه جالب دیابلو کدی است که با موضوع و موقعیت، زیرکانه و دلسوزانه برخورد می کنند.»

راجر ابرت-شیکاگو سان تایمز: «بهترین فیلم سال ]...[ آیا امسال نقش آفرینی بهتر از آنچه الن پیج در«جونو» ارائه داده است وجود داشته است؟ من که گمان نمی کنم.»

نکاتی درباره« جونو»

١. تلفن همبرگری موجود در فیلم متعلق به دیابلو کدی است.

٢. کمی قبل از ملاقات جونو و مارک ، مارک درحال خواندن شرح حال دیابلو کدی(فیلمنامه نویس ) است.

٣.«جونو» اولین فیلم تهیه شده توسط کمپانی فاکس سرچ لایت است که به فروش ١٠٠ میلیون دلاری دست یافته است.

٤. ترانه ای که جونو و مارک با هم در فیلم می خوانند«Doll Parts» نام دارد و ترانه ای که جونو و بلیکر در انتهای فیلم آن را می نوازند قطعه ای است متعلق به مالدی پیچز به نام«هرکس دیگری جز تو».

٥. نام اصلی فیلم قرار بود Junebug باشد اما به دلیل اشتباه نشدن با فیلم سال ٢٠٠٥ امی آدامز به همین نام، به «جونو» تغییر یافت.

٦. مینی ونی که جونو بر آن سوار است از سال ١٩٩٧ دیگر تولید نمی شود اما هنوز در ونکوور، جایی که داستان فیلم در آن اتفاق می افتد، متداول است.

٧. «جونو» پرفروش ترین فیلم در میان پنج نامزد بهترین فیلم اسکار ٢٠٠٨ بوده است.

مرتبط: ترجمه ریویوی نشریه پریمیر را بر«جونو» بخوانید:کمدی نو آمده ی اسکروبال

درباره چند فیلم7

moqadam — Mon, 17 Nov 2008 18:26:18 GMT

پس از خواندن بسوزان(اتان و جوئل کوئن2008)

فیلمی جدید از دو برادر فیلمساز که دیگر شهره عام و خاص هستند.خصوصاٌ با فیلم قبلی شان «جایی برای پیرمردها نیست» که اسکار 2008 را نصیب آن ها کرد. فیلم جدید کوئن ها همچون بسیاری دیگر از فیلم ها ی شان یک کمدی-جنایی است و داستانش درباره یک سی دی حاوی اطلاعات کارکنان سازمان سیا است که به دست دو تن از کارکنان بدنام ورزشگاهی می افتد. حالا خودتان حدس بزنید که چه ماجرا هایی را این دو برادر با چنین تمهید داستانی جالب توجه ای برای تماشاگران تدارک دیده اند!

برادران کوئن کار خود را با فیلم «تشنه خون» در سال 1984 آغاز کردند. این فیلم یک نوآر جالب و پرمایه بود که در زمان اکرانش راجر ابرت آن را فیلمی خشن و زیرکانه نامید. البته در ادامه، این دو برادر انبوهی از فیلم های خوب را به کارنامه خود اضافه کردند به طوری که در سال 1991 توانستند با فیلم «بارتن فینک» جایزه بهترین فیلم و کارگردانی جشنواره کن را از آن خود کنند. با نگاهی کوتاه به کارنامه آن ها به آثاری دیدنی چون «بزرگ کردن آریزونا»،«تقاطع میلر»،«جانشین هادساکر»،«فارگو»،«ای برادر تو کجایی؟» و«مردی که آنجا نبود» بر می خوریم که هریک گوشه ای از دنیای کمیک ،تلخ،آبسورد و گروتسک این دو نابغه سینمایی را در خود دارد.

فیلم جدید کوئن ها که فیلمنامه اش توسط خود آن ها و در طول ساخت فیلم «جایی برای پیرمردها نیست» نوشته شده است نام های آشنایی را به عنوان بازیگر با خود دارد. جرج کلونی ، براد پیت و فرانسیس مک دورمند تنها سه تن از آن ها هستند. این فیلم که به گفته شان آکس میکر منتقد سیاتل پست اینتلیجنسر، یکی از بازیگوشانه ترین آثار این دو برادر است، از 12 سپتامبر2008 با درجه نمایشی R در سینما های آمریکای شمالی به روی پرده رفته است.

قتل موجه (جان آونت، 2008)

خیلی ها برای شروع اکران این فیلم بی قراری می کردند. مخصوصاً طرفداران اصیل دو غول بازیگری سینمای آمریکا، رابرت دنیرو و آل پاچینو. این دو بازیگر توانا را برای اولین بار در دومین قسمت از مجموعه «پدر خوانده» فرانسیس فورد کاپولا در یک فیلم دیدیم.البته این دو بازیگر در آن فیلم مجال روبرو شدن با یکدیگر را نیافتند. چرا که هریک ایفاگر نقشی در دو دوره زمانی متفاوت بودند. اما دوستداران این دو سرانجام توانستند، در اثر به یادماندنی مایکل مان، یعنی فیلم «مخمصه» که در سال 1995 ساخته شد بازیگران محبوبشان را روبروی یکدیگر ببینند. فیلمی هیجان انگیز، با ساختاری پر قدرت که حضور دو شخصیت اسطوره ای سینمای جهان تماشایش را بسی لذت بخش تر کرده بود. و اینک قرار است پس از سال ها انتظار، دنیرو و پاچینو در یک اثر سینمایی دیگر تماشاگران را با نقش آفرینی های متقابل خود شگفت زده کنند.

جان آونت کارگردانی را از سال 1986 و با فیلم تلویزیونی «بین دو زن» آغاز کرده است. و از آخرین ساخته هایش هم می توان به فیلم«88دقیقه» با بازی آل پاچینو اشاره کرد که در سال2007 به پرده سینما های جهان راه یافت. اما عمده فعالیت های آونت در مقام تهیه کننده بوده است. که از مشهورترین فیلم هایی که تهیه کرده است می توان به «وقتی مردی زنی را دوست می دارد» ساخته 1994 لوئیس ماندوکی و «راپسودی میامی» با بازی سارا جسیکا پارکر اشاره کرد که این دومی درسال 1995 ساخته شد.

در این فیلم،چهره هنری مشهور، 50 سنت، هم حضور دارد و علاقمندانش می توانند او را در نقش عنکبوت نظاره کنند. اما استقبال منتقدان آمریکایی از فیلم به هیچ وجه راضی کننده نبوده است و اکثر قریب به اتفاق آن ها، فیلم را اثری ضعیف نامیده اند. بطوری که منتقد شیکاگو تریبون فیلم را «سرد چون یخ و افسرده کننده چون جهنم» می داند! این فیلم در مدت زمان 101 دقیقه، و با درجه نمایشی R از 12 سپتامبر در سینما های آمریکای شمالی به روی پرده رفته است.

خانواده ای که شکار می کند(تایلر پری،2008)

بازیگران این فیلم چهره های شناخته شده ای هستند. یکی از آن ها آلفره وودوارد است که از سال 1978 تا به اکنون در انبوهی از فیلم های سینمایی و تلویزیونی نقش آفرینی کرده است که شاید معروف ترین شان فیلم سال 1983 مارتین ریت،«کراس کریک»، باشد که وودوارد برایش نامزدی اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن را به دست آورد. دیگر بازیگر مشهور این فیلم کتی بیتس است که بی گمان هر سینما دوست پیگیری بازی فوق العاده اش را در «میزری(راب راینر،1990) به خاطر دارد. فیلمی دلهره آور که از یکی از رمان های مشهور استیون کینگ اقتباس شده بود.

منتقد هالیوود ریپورتر معتقد است که:« دیگر منتقدان ممکن است خرده بگیرند، اما خیلی سخت است که با ترکیبی از موعظه ها، شوخی ها و اپرای صابونی که در این فیلم وجود دارد مخافت کنی». البته تایلر پری،کارگردان سابقه داری نیست و در کارنامه اش به آثار نچندان پرمایه ای که خوراکی مناسب برای تماشاگران آسان گیر سینمای آمریکا هستند، بر می خوریم.از« دختر کوچولو های بابا (2007)» تا «ملاقات با خانواده براون» و «چرا ازدواج کردم؟» که هردو تولید سال 2008 هستند. در مورد این فیلم هم، استقبال تماشاگران نشان دهنده رضایت آن ها از فیلم است و تا اینجا هم منتقدان چندان به فیلم سخت نگرفته اند.هرچند که استیون هولدن از نیویورک تایمز آن را «یک داستان بین نژادی خام» توصیف کرده است. این فیلم از 12 سپتامبر2008 با درجه نمایش PG13 در سینما های آمریکای شمالی به روی پرده رفته است.

زنان(دایان انگلیش،2008)

در سال 1939 فیلمی کمدی با بازی ستارگان زن آن سال های هالیوود یعنی نورما شرر،جون فانتین،جون کرافورد،روزالیند راسل،پولت گودارد و خیلی های دیگر به نمایش درآمد که کارگردانی اش بر عهده جرج کیوکر، یکی از بزرگترین کارگردان های تاریخ سینمای آمریکا بود.نکته جالبی که درباره این فیلم وجود داشت این بود که تمامی بازیگران آن زن بودند. در اواخر دهه هفتاد نیز سینمای هالیوود قصد داشت با استفاده از ستارگان زن آن دوران همچون جین فاندا،باربارا استرایسند و فی داناوی این فیلم را بازسازی کند که این اتفاق نیفتاد.

اما این روزها یک نسخه بازسازی شده از این فیلم در سینما های آمریکا به روی پرده است. کارگردانی و نویسندگی این بازسازی بر عهده خانم دایان انگلیش است که یک بار دیگر نمایشنامه کلر بوث لوک را در نسخه ای سینمایی به روی پرده برده است.دایان انگلیش یک نویسنده و تهیه کننده سرشناس مجموعه های تلویزیونی است. که تا به امروز سه بار برنده جایزه امی شده است. این فیلم اولین تجربه کارگردانی اوست و درآن بازیگران مشهوری چون مگ رایان،آنت بنینگ و اوا مندز نقش آفرینی کرده اند.

این فیلم کمدی که تا به امروز نتوانسته نظر مثبت منتقدان آمریکایی را بدست آورد، در مدت زمان 114 دقیقه و با درجه نمایشی PG13 از 12 سپتامبر 2008 در سینما های آمریکای شمالی به روی پرده رفته است.

ده قاتل نقاب دار همه دوران

moqadam — Mon, 03 Nov 2008 18:06:18 GMT

ده قاتل نقاب دار همه دوران

حامد مقدم

به مناسبت ایام هالووین و بازار داغ فیلم های ترسناک، بد ندیدم تجدید خاطره ای کنیم با برخی از مشهور ترین و در عین حال مخوف ترین قاتلین نقاب دار تاریخ سینمای وحشت. از آنجا که فرصت نکردم مطلبی تالیفی را برای هالووین امسال آماده کنم (که بسیار از این بابت ناراحتم)به ناچار مطلبی جالب و خواندنی را برای ترجمه انتخاب کردم که به مرور 10 چهره مشهور نقاب دار تاریخ ژانر وحشت می پردازد.آن چه در پی خواهد آمد ترجمه آزاد من ازمطلبی است درسایتfilmschoolreject ، که امیدوارم هدیه مناسبی برای جشن هالووین تان باشد.

10. خانم ترِدونی از فیلم «آلیس، آلیس شیرین» ساخته آلفرد سول(1974، آمریکا)- Alice Sweet Alice

چیزعجیبی که در مورد این قاتل وجود دارد اینست که چطور لباس او به صورت تکه تکه ترسناک نیست. یک بارانی خیلی بزرگ ؟ یک ماسک شبه والنتیانی دخترانه؟ چه کسی می توانست فکرش را بکند که ترکیب این دو با هم یک قاتل چابک و ترسناک را بیافریند.

9.قاتل نقاب دار تورسو از فیلم «تورسو» ساخته سرجیو مارتینو( 1974)- Torso

این فرد به این دلیل ترسناک است که اسباب و وسایلش را در گنجه شما هم می توان یافت. یک کلاه کشی با سوراخ هایی که با برش دستی ایجاد شده، دست کش های چرمی، از همان آدم هایی که گاه تصادفی در محوطه پشتی خانه تان پیدایشان می شود و با یک پخت گفتن شما می ترسند و در می روند.

۸. قاتلین جیغ زن از فیلم «جیغ» ساخته وس کریون(1996، آمریکا)- Scream

ماسکی که سبب جا افتادن میلیون ها لباس هالووین در بازار شد. چیزی که درباره ماسک «جیغ» خوشایند ماست احساساتی یخ زده در آن است که آن را در بیشتر ماسک های توخالی با نقش برجسته نمی بینیم. نگاهی گیرا که یقیناً در یک لحظه کوتاه ، اثر خود را به طور کامل می گذارد.

7.غریبه ها از فیلم «غریبه ها» ساخته برایان برتینو(2008، آمریکا)- The Strangers

اتمسفر این فیلم به قاتلین نقاب دار کمک می کند. کسانی که می توانند یکی از آن هایی باشند که شما می شناسید و این همان چیزی است که آن ها را ترسناک می کند. پوشش عادی ، نقاب های ترسناک بچه گانه، این ها کسانی نیستند که شما دوست داشته باشید در تاریکی ببینید.

6.شیطان در فیلم «همدست کوچک شیطان» ساخته جف لیبرمن (2004، آمریکا)- Satan’s Little Helper

چیزی که در مورد این ماسک واقعاً دوست دارم اینست که این ماسک یک کالای قانونی در دسترس در فروشگاه های لوازم هالووین است. و به طور با اهمیتی در فیلم هنوز موثر واقع می شود.

5. مایکل مه یرز از فیلم «هالووین»ساخته جان کارپنتر( 1978، آمریکا)- Halloween

همه آنچه لازم است ما بگوییم اینست که: «بخاطر یک ویلیام شاتنر ساکت و خمیری است که یک ویلیام شاتنر ترسناک وجود دارد.»* یکی از قاتلین نقاب دار کلاسیک همه دوران.

4.ماسک خوکی جیگسا از فیلم «اره» ساخته جیمز ون(2004، آمریکا)- Saw

در حالیکه تقریباً زمان اکران کافی نداشته است، نقاب خوک شکل سری «اره» نقاب موجه ای است که درواقع برشی از سر یک خوک است. خب، دست کم در فیلم که واقعی، هولناک، خونین و ترسناک است.

3. جیسن وورهیز از فیلم «جمعه سیزدهم» ساخته شان گانینگهم (1980، آمریکا)- Friday the 13th

شاید شناخته شده ترین قاتل همه دوران، او همچنین دارنده یکی از فراموش ناشدنی ترین نقاب های تاریخ سینماست. چه چهره او را در «جمعه سزدهم2» بپسندید و چه نقاب هاکی کلاسیک او را، هیچ شکی نیست که جیسن، مادر شریری است که برای دریدن مکرر پرده های سینما آفریده شده است.

2. صورت چرمی از فیلم «کشتار با اره برقی در تگزاس» ساخته توب هوپر(1974، آمریکا)- The Texas Chain Saw Massacre

وقتی نقاب شما از گوشت بریده شده و صورت قربانیان تان باشد، شما نهایت درنده خویی هستید.این چهره گروتسک تا مدت ها می تواند میهمان کابوس های شبانه تماشاگرانش باشد

1. مترسک از فیلم«شب تاریک مترسک» ساخته فرانک دو فلیتا(1981، آمریکا)- Dark Night of the Scarecrow

شاید شما از این موجود ترسناکی که برای تلویزیون ساخته شده است چیزی نشنیده باشید ولی اجازه دهید برای تان بگویم که این مترسک به اندازه همه جهنم ترسناک است. با حفره های چشمی تاریک و درشت، دهانی غار مانند و مسلح به یک دوشاخه این چهره ترسناک فکر میانبر زدن در نیمه های شب از مزارع ذرت را از سرتان خواهد پراند.

در حاشیه بازی ترانه علیدوستی در فیلم «کنعان» ساخته مانی حقیقی

moqadam — Tue, 21 Oct 2008 17:35:18 GMT

تو ترانه، 35 سال داری؟

حامد مقدم

ترانه علیدوستی را دیگر همه علاقمندان سینمای ایران می شناسند. بازیگری توانا و گزیده کار که در هر نقشی که ظاهر شده اگر نگوییم آن را به یکی از ماندگارترین نقش های سینمای ایران تبدیل کرده است(که مطمئناً درباره نقش ترانهِ فیلم «من ترانه 15 سال دارم» صدر عاملی دیگر هیچ شکی وجود ندارد که این اتفاق افتاده است) دست کم شخصیت های تامل برانگیزی را خلق کرده که یادآوری هریک از آن ها، توانایی پدید آورنده آن ها را گوشزد می کند. نقشی که علیدوستی در «کنعان» ایفا می کند ادامه همان خلاقیت است که این بار در قامت شخصیتی 35 ساله نمود می یابد. شخصیتی به نام مینا که از همان آغازین حضورش در «کنعان» تماشاگر سینما دوست، به زحمت و اراده علیدوستی برای هرچه بهتر درآوردن آن پی می برد.

البته هدف این نوشته کوتاه، کاویدن شخصیت جان یافته توسط علیدوستی در فیلم «کنعان» نیست بلکه اشاره به موضوعی است که این روزها زیاد درباره اش صحبت می شود. عده کثیری پس از تماشای «کنعان» بر این اعتقادند که بازی علیدوستی علی رغم تمامی محاسنش از یک نقطه آسیب می بیند. و آن چیزی نیست جز چهره این بازیگر 25 ساله که با شخصیت تقریباً میان سال مینا همخوانی ندارد. و به نوعی به نقطه ضعف نمایش این شخصیت توسط علیدوستی بدل می شود.این موردی است که هم در نوشته ها و هم گفته های بسیاری از منتقدان، نویسندگان و البته سینمادوستان انعکاس یافته است.

البته باز باید اشاره شود که هدف این نوشته اثبات صحت و سقم این مدعا هم نیست چرا که با تماشای عکس های این فیلم هم می توان به نتیجه ای درخور درباره این موضوع دست یافت و حکمی عادلانه صادر کرد چه رسد به این که فیلم را به تماشا بنشینیم و با شخصیت های به نمایش در آمده در آن دم خور شویم (که البته به تماشا نشسته ایم و دم خور شده ایم) . اما نکته جالب در این ماجرا نه به منتقدانِ شخصیت مینا و بازی علیدوستی، بلکه به خود ترانه علیدوستی مربوط می شود. چرا که این بازیگر به هیچ عنوان قصد پذیرش چنین موضوعی را ندارد و به سان آن مثل معروف، معتقد است که مرغ در هر شکل و حالتی جز یک پا ندارد.

در یکی از مصاحبه های علیدوستی او در پاسخ سوالی مبنی بر اینکه چرا بازی محمد رضا فروتن در نقشی مسن تر از خودش پذیرفته تر از بازی او در سنی بالاتر است، ضمن اعتراف به بازی خوب فروتن در این فیلم به نکته ای اشاره می کند که شاید برای دوستداران شخص ترانه علیدوستی ناراحت کننده و البته نگران کننده است. او پاسخ می دهد:«... چون اولین حضور ایشان در فیلمی به نام «من محمد رضا 14 سال دارم» نبوده است.»*

گفتیم ناراحت کننده چرا که حسی در درون مان به ما می گوید که این بازیگر جوان هنوز خود را اسیر نقشی می داند که در نوجوانی بازی کرده است و هرگونه اشارتی به عدم تطبیق سنی شخصیت به نمایش درآمده با بازیگر را به نوعی به گذشته و دید گاه تماشاگران به فیلم اولش مربوط می داند که مطمئناً به آن غلظتی نیست که علیدوستی به آن باور دارد. و گفتیم نگران کننده چرا که در طول مصاحبه اش با خبرنگاران نوعی ترس و فوبیای روانی درباره موضوعی که نقلش رفت حس می شود. اینکه بازیگر توانا و مورد علاقه خیل کثیری از تماشاگران این سرزمین ( که چندی نیست یکی دیگر از بهترین بازیگران جوان سینمای خود را برای بازی در فیلم ریدلی اسکات،«مجموعه دروغ ها»، از دست داده اند)، ممکن است چنان اسیر این دلهره شود که در انتخاب های آتی اش هم، این در تسخیر گذشته بودن را همراه داشته باشد و به صورتی ناخداگاه در انتخاب ها و ایفای نقش هایش به گونه ای منفی جلوه گر شود. موردی که مطمئناً هیچ کدام از سینما دوستان، بخصوص طرفداران این بازیگر محبوب خواستار آن نیستند.

* روزنامه اعتماد ملی،مورخ 13 مهر 87 ، ص12

بعد از تحریر: این مطلب را در سی نت بخوانید.

نگاهی به برنامه سینما4

moqadam — Mon, 06 Oct 2008 19:36:18 GMT

مرغانه*

حامد مقدم

چندی پیش دریکی از برنامه های سینما چهار که به پخش فیلم سینمایی «تخم مرغ» ساخته سمیح کاپلان اغلو محصول سال 2007 کشور ترکیه اختصاص داشت نکاتی دیده شد که شاید اشاره به آن ها برای روشن شدن برخی از کاستی های چنین برنامه های تخصصی سینمایی در سیما، کارگشا باشد.

البته موضوع به حضور دو میهمان برنامه بر می گردد. آقایان کامیار محسنین و ابوالفضل جلیلی که به عنوان کارشناس سینما در این برنامه حضور داشتند. مطابق رسم معمول این برنامه، که شامل دو بخش قبل نمایش و بعد نمایش فیلم است، کارشناس های مربوطه به صحبت درباره فیلم پرداختند.

در بخش آغازین، زمانی که نوبت به جلیلی رسید ایشان با لحنی که شاید برای تماشاگران این برنامه کمی عجیب بود، شروع کرد به انتقاد شدید از فیلم، فیلمی که البته هنوز در برنامه نمایش داده نشده بود. و بعد از مدتی نیش و کنایه انداختن به فیلم، رو به تماشاگران اعلام کرد که در تماشای دوباره آن، نکاتی را یافته است که شاید در ادامه بحث، به آن ها اشاره کند. آن طوری که او اشاره داشت یکی از آن موارد تاثیر گذار، زیبایی بازیگر نقش زن فیلم و نجابت سرشار در چهره او بوده است. (که البته از کات های بین صحبت او هویدا بود که بخش هایی از گفته هایش درباره زیبایی این هنر پیشه از جانب مسوولان برنامه سانسور شده بود.) البته پس از پایان صحبت های جلیلی، محسنین اشاره کرد که فیلم را خیلی دوست دارد و خیلی حرف ها برای گفتن.

پس از نمایش ، و از همان شروع نقد و تحلیل فیلم ، همان طور که انتظار می رفت، تفاوت دیدگاه و عقاید دو میهمان،آن چنان شدید بود که تماشاگر برای پی گیری بحث آن دو مشتاق تر می شد. اما چیزی که در این میان خیلی زود خود را نمایان ساخت نوعی پریشان حالی و توی حرف پریدن بود که اصلاٌ اجازه پدید آمدن محیطی مناسب برای گفتگوی منطقی و برازنده درباره اثر پخش شده را نمی داد. البته این توی حرف پریدن ها و قطع کردن صحبت های طرف مقابل، در اکثر قریب به اتفاق مواقع از جانب جلیلی روی می داد. به گونه ای که هر وقت محسنین شروع به ارائه نظرات خود درباره اثر می کرد جلیلی با دخالت و قطع کردن حرف هایش نه تنها محسنین را از ادامه صحبت باز می داشت بلکه تماشاگری که خود را برای شنیدن تحلیل های منتقد برنامه آماده کرده بود، ناکام می گذاشت.

نکته جالب ماجرا به این برمی گشت که جلیلی در اکثر اظهار نظر هایش درباره اثر، فقط به چهره زیبا و نجیب دخترک داخل فیلم اشاره می کرد. به گونه ای که این گفته اش به صورت موتیفی در طول بحث تکرار می شد و البته به صورت پتکی سنگین بر ذهن تماشاگر درمانده فرود می آمد. جالب تر اینکه او در تحلیل فیلم تنها به حس و حال و احساسات جاری وحاکم بر اثر و خودش تاکید می کرد و بی راه نبود که در ادامه گفتگو، صحبت درباره فیلم را به فراموشی بسپارد و جا به جا به فیلم های خودش ارجاع دهد و یا از خاطرات داوری هایش مثلا در افریقای جنوبی بگوید. درست مانند آفتی که این روزها به جان بسیاری از نوشته های برخی از منتقدانِ جوان (بخوانید ژورنالیست های جوان) افتاده است.نوشته هایی که به عنوان نقد فیلم به خواننده ارائه می شوند. اینکه به جای صحبت درباره متن اثر و واکاوی آن چه در فیلم به نمایش درآمده شروع کنیم به تعریف کردن خاطره و یا عرض ارادت به فلان کارگردان و فیلم محبوب مان، به گونه ای که خواننده بیچاره شک کند که در حال خواندن یک نقد سینمایی است یا یک خاطره-نوشته احساساتی درباره علایق نویسنده!

البته آقای جلیلی بحث را به وضعیت اقتصادی خود هم کشاند و مظلومیت خود و آثارش که مثلاً رنگ پرده را درایران ندیده اند، جا و بی جا با نگاه به دوربین، به تماشاگران گوش زد می کرد. به طوری که گاه این احساس به تماشاگر دست می داد که برنامه سینما4 به تریبون اختصاصی ابوالفضل جلیلی فیلمساز تبدیل شده است. البته اگر فیلمی از جلیلی موضوع برنامه بود تماشاگر می توانست گفته های او را به عنوان سخن کارگردان مد نظر قرار دهد اما مشکل اینجا بود که جلیلی در غیاب سمیح کاپلان اغلو و دربرنامه ای که به فیلم این کارگردان ترک اختصاص داشت، از همه چیز گفت جز یک نکته درست و حسابی درباره فیلم «تخم مرغ».

متاسفانه کار به اینجا ختم نشد و جلیلی که تازه گرم شده بود شروع کرد به پیشنهاد دادن به مسوولان سینمایی کشور که بر جوانان این عرصه سخت بگیرید و به هر کس اجازه فیلم ساختن ندهید و در توجیه این گفته خود، رو به تماشاگران تلویزیون می کرد و می گفت که خودش از بس بر او سخت گرفته اند به چنین جایگاهی رسیده است. اما تناقض گویی های جلیلی تمامی نداشت به طوری که با اتخاذ سیاست یکی بر نعل بکوب و یکی بر میخ، در اواخر برنامه حرف خود را تغییر داد و رو به تماشاگرسرگشته گفت که «تخم مرغ» فیلم خوبی است و توجیه بامزه اش این بود که نکند برای حمیدی مقدم بد شود و مسوولان تلویزیون از او بازخواست کنند که چرا این چنین فیلم بدی را برای نمایش در تلویزیون انتخاب کرده است. انگار جلیلی تصور کرده بود که همه تماشاگران و مسولان، مثل او کتاب نمی خوانند و فیلم تماشا نمی کنند!(جلیلی در طول این برنامه بارها بر کتاب نخواندن و فیلم ندیدن اش تاکید کرد).

با توجه به آنچه در این برنامه ، دیده و شنیده شد باید از دو گروه تشکر و به دو گروه شک کرد. تشکر از آنِ تماشاگران درمانده است که توانستند چنین برنامه ای را تا به انتها تحمل کنند و البته کامیار محسنین، که قطع شدن حرف هایش را تاب آورد و نادیده انگاشته شدن توضیحات منطقی اش را تحمل کرد و تازه تا جایی که توانست دیدگاه کارگردان اثر را برای تماشاگران، بازخوانی کرد که شاید اندکی از مظلومیت کاپلان اغلوی بیچاره بکاهد. اما آن دو گروهی که می توان به آن ها مظنون بود همانا جلیلی و سازندگان برنامه اند.چرا که واقعاً عجیب است در جایگاه منتقد بنشینی و حتی از ارائه یک تحلیل منطقی از اثر عاجز باشی و یا اینکه با دعوت از یک کارگردان، در پوشش منتقد، یک برنامه تخصصی سینمایی را به تریبون شخصی او بدل کنی!

..............................

*«مرغانه» در گویش گیلکی به معنی «تخم مرغ» است و همراه با فعل «کودَن» در معنای کنایی «دسته گل به آب دادن» به کار می رود.